fa شناسایی و دسته‌بندی انواع مراکز ارائه خدمات سلامت: یک مرور دامنه‌ای تخصصي Special مروری Review Article <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:16px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">مقدمه</span></b><span lang="AR-SA">: مراکز خدمات درمانی -از مراکز مراقبت‌های اولیه گرفته تا بیمارستان‌های سطح سوم و واحدهای جامعه‌محور- کیفیت، دسترسی و عدالت را افزایش می‌دهند. بسیاری از کشورها بطور استراتژیک از این تنوع برای کنترل هزینه‌ها و تقویت مراقبت‌های پیشگیرانه و پسابیمارستانی استفاده می‌کنند. در ایران عدم استفاده از مراکز سطح اولیه/جامعه و پیشابیمارستانی و پسابیمارستانی، بار مالی نظام سلامت و بیمه‌گران را افزایش داده و باعث نابرابری در دسترسی شده است. در این مطالعه شناسایی انواع مراکز ارائه خدمات درمانی و تحلیل ویژگی‌های ساختاری/عملکردی آنها و تعیین شکاف‌های سیاستی در مدل ارائه خدمات ایران بررسی می‌شود.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">روش‌ بررسی:</span></b><span lang="AR-SA"> مرور دامنه‌ای در چارچوب </span><span dir="LTR">Arksey & O&rsquo;Malley</span> انجام شد. تاکسونومی مدخل‌های <span dir="LTR">Health Care</span><span lang="FA"> و</span><span dir="LTR">Health Facilities</span><span lang="FA"> از </span><span lang="AR-SA">سرعنوان‌های موضوعی پزشکی و اصطلاحات غیر </span><span dir="LTR">MeSH</span><span lang="AR-SA"> شناسایی شد، براساس آنها جستجوهای سیستماتیک </span><span dir="LTR">PubMed</span><span lang="AR-SA"> و وب‌سایت‌های نهادهای بین‌المللی (۲۰۲۰-۲۰۲۵) انجام شد. دو داور مستقل داده‌ها را استخراج کردند و مراکز بر اساس دامنه خدمات و جمعیت هدف دسته‌بندی شدند. نمودار مفهومی جریان بیمار در نظام سلامت و جدول مقایسه‌ای تهیه شد.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">یافته‌ها</span></b><span lang="AR-SA">: دستکم ۲۷ نوع مرکز درمانی در 7 دسته جایگذاری شد. قراردادهای نامگذاری و نقش‌های عملکردی در کشورهای مختلف متفاوت بود. ایران بیشتر به بیمارستان‌ها متکی است و زیرساخت‌های مراقبت‌های پیشابیمارستانی و پسابیمارستانی در آن اندک است.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">نتیجه‌گیری</span></b><span lang="AR-SA">: دسته‌بندی ساختاری مراکز درمانی، اصلاح سیاست‌ها و تخصیص کارآمد منابع را امکان‌پذیر می‌کند. بازسازی مدل ایران -با تقویت مراقبت‌های اولیه، فعال کردن مسیرهای ارجاع و ترویج خدمات مبتنی بر جامعه و پیشابیمارستانی و پسابیمارستانی- برای کاهش هزینه‌ها، بهبود عدالت و افزایش عملکرد سیستم ضروری است.</span></span></span></span></span></span></span></div> <span style="color:#000000;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Introduction</span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: Health care facilities &ndash; from primary care centers to tertiary hospitals and community-based units &ndash; enhance quality, access and equity. Many countries strategically use this diversity to control costs and strengthen preventive and post-hospital care. In Iran, the lack of use of primary/community and pre-hospital and post-hospital facilities has increased the financial burden on the health system and insurers and has caused inequalities in access. This study aims to identify the types of health care facilities and analyze their structural/functional characteristics and determine policy gaps in the Iranian service delivery model.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Methods</span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: A domain review was conducted within the Arksey & O&rsquo;Malley framework. Taxonomy of Health Care and Health Facilities entries from medical subject headings and non-MeSH terms was identified, based on which systematic searches of PubMed and international institution websites (2020-2025) were conducted. Two independent reviewers extracted the data. The facilities were categorized based on the scope of services and target population. A conceptual diagram of the patient flow in the health system and a comparative table were prepared.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Results</span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: At least 27 types of health facilities were placed into 6 categories. Naming conventions and functional roles varied across countries. Iran relies heavily on hospitals and has a limited pre- and post-hospital care infrastructure.</span></span></span></span><br> <b><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Conclusion</span></span></span></b><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: The structural categorization of health facilities enables policy reform and efficient allocation of resources. Rebuilding the Iranian model&mdash;by strengthening primary care, activating referral pathways, and promoting community-based and pre- and post-hospital services&mdash;is essential to reduce costs, improve equity, and increase system performance.</span></span></span></span> مراکز مراقبت از سلامت, مراقبت اولیه, جریان بیمار, نظام ارجاع, سیاست‌گذاری سلامت Health Facilities, Primary Health Care, Patient Flow, Patient Referral, Health Policy Citation 17 34 http://journal.ihio.gov.ir/browse.php?a_code=A-10-2008-1&slc_lang=fa&sid=1 Shahram Tofighi شهرام توفیقی shr_tofighi@yahoo.com 10031947532846006190 10031947532846006190 No National Center for Health Insurance Research, Tehran, Iran مرکز ملی تحقیقات بیمه سلامت، تهران، ایران Sahar Shojaei سحر شجاعی saharshojaei1403@gmail.com 10031947532846006191 0009-0007-8705-5926 Yes Iranian Health Management Scientific Association, Ministry of Health and Medical Education, Tehran, Iran انجمن علمی مدیریت سلامت ایران، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، تهران، ایران