صدیقه خلیفه1 
، بهار حافظی*2 
، حامد دهنوی3
، بهار حافظی*2 ، حامد دهنوی3
1- گروه علوم اقتصادی، واحد خمینیشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، خمینیشهر، ایران
2- گروه علوم اقتصادی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران ،hafezi@iau.ac.ir
3- دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران
2- گروه علوم اقتصادی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران ،
3- دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران
چکیده: (61 مشاهده)
مقدمه: کارایی فنی بهعنوان یکی از مؤلفههای کلیدی ارزیابی عملکرد نظام سلامت، بیانگر میزان استفاده بهینه از منابع برای دستیابی به پیامدهای مطلوب سلامت است. هدف این پژوهش، سنجش و تحلیل روند کارایی فنی نظام سلامت ایران در سطح ملی طی دورهای طولی با استفاده از روش تحلیل پوششی دادهها (DEA) بود.
روش بررسی: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد ثانویه و طراحی طولی است. دادههای مربوط به ۲۳ سال متوالی (۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲) از منابع رسمی شامل وزارت بهداشت، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و بانک جهانی گردآوری شد. مدل DEA خروجیمحور با فرض بازده متغیر به مقیاس (VRS) بهکار گرفته شد. متغیرهای ورودی شامل تعداد پزشکان، پرستاران و تختهای بیمارستانی به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت، هزینه درمان سرانه (به قیمت ثابت سال ۱۳۹۵) و نسبت هزینههای بهداشت عمومی دولت به تولید ناخالص داخلی بودند. معکوس نرخ مرگومیر بهعنوان خروجی اصلی در نظر گرفته شد.
یافتهها: تحلیل دادهها نشان داد که میانگین کارایی فنی نظام سلامت ایران در کل دوره برابر با ۰.۹۳ بوده است. نظام سلامت در سالهای ۱۳۸۰، ۱۳۸۳، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۵ و ۱۴۰۱ در مرز کارایی کامل قرار داشته است، در حالی که در فاصلهی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ بیشترین میزان ناکارایی مشاهده گردید. شاخص تغییر بهرهوری مالمکوئیست نیز بیانگر آن بود که بهرهوری کل عوامل در مجموع روندی مثبت داشته و رشد آن عمدتاً از پیشرفت فناوری و بهبود مدیریت منابع ناشی شده است، نه از افزایش صرف نهادههای نظام سلامت.
نتیجهگیری: بهطور کلی، عملکرد نظام سلامت ایران در بازه زمانی مورد بررسی ناپایدار و متأثر از شرایط اقتصادی و ساختاری کشور بوده است. بهکارگیری تحلیل پوششی دادهها میتواند ابزار مؤثری برای پایش مستمر، شناسایی نقاط ضعف و بهبود تخصیص منابع در سیاستگذاری سلامت ملی باشد.
روش بررسی: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد ثانویه و طراحی طولی است. دادههای مربوط به ۲۳ سال متوالی (۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲) از منابع رسمی شامل وزارت بهداشت، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و بانک جهانی گردآوری شد. مدل DEA خروجیمحور با فرض بازده متغیر به مقیاس (VRS) بهکار گرفته شد. متغیرهای ورودی شامل تعداد پزشکان، پرستاران و تختهای بیمارستانی به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت، هزینه درمان سرانه (به قیمت ثابت سال ۱۳۹۵) و نسبت هزینههای بهداشت عمومی دولت به تولید ناخالص داخلی بودند. معکوس نرخ مرگومیر بهعنوان خروجی اصلی در نظر گرفته شد.
یافتهها: تحلیل دادهها نشان داد که میانگین کارایی فنی نظام سلامت ایران در کل دوره برابر با ۰.۹۳ بوده است. نظام سلامت در سالهای ۱۳۸۰، ۱۳۸۳، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۵ و ۱۴۰۱ در مرز کارایی کامل قرار داشته است، در حالی که در فاصلهی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ بیشترین میزان ناکارایی مشاهده گردید. شاخص تغییر بهرهوری مالمکوئیست نیز بیانگر آن بود که بهرهوری کل عوامل در مجموع روندی مثبت داشته و رشد آن عمدتاً از پیشرفت فناوری و بهبود مدیریت منابع ناشی شده است، نه از افزایش صرف نهادههای نظام سلامت.
نتیجهگیری: بهطور کلی، عملکرد نظام سلامت ایران در بازه زمانی مورد بررسی ناپایدار و متأثر از شرایط اقتصادی و ساختاری کشور بوده است. بهکارگیری تحلیل پوششی دادهها میتواند ابزار مؤثری برای پایش مستمر، شناسایی نقاط ضعف و بهبود تخصیص منابع در سیاستگذاری سلامت ملی باشد.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
دریافت: 1404/9/3 | ویرایش نهایی: 1405/3/17 | پذیرش: 1405/2/21
دریافت: 1404/9/3 | ویرایش نهایی: 1405/3/17 | پذیرش: 1405/2/21
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
